Focus op prestaties of welbevinden?

Focus op prestaties of welbevinden?

Mooi stuk in de Volkskrant: leerlingen hebben geen ‘achterstanden’ opgelopen maar zijn de dupe van de omstandigheden van Corona en de daaruit voortvloeiende maatregelen. Ook wij zien veel moedeloosheid en motivatieproblemen bij leerlingen door alles wat zij hebben moeten missen. Een grote druk op het ‘inhalen van leerachterstanden’ verbetert dat gevoel bij leerlingen niet. Eerst weer goed in je vel zitten en je verbonden voelen met je omgeving, daar zouden wij graag de meeste aandacht aan willen geven!

 

Opinie: Laten we het anders gaan doen op school en minder focussen op prestatie

Corona heeft er ingehakt bij leerlingen in het voortgezet onderwijs. Laat het rigide idee van onderwijsachterstand los en help jongeren zich weer te ontplooien.

Arjen Faber

Leerlingen van het Fioretti College in Lisse wachten op de eerste les na de verlengde kerstvakantie. Beeld ANP
Leerlingen van het Fioretti College in Lisse wachten op de eerste les na de verlengde kerstvakantie.Beeld ANP

Al jaren werk ik in een samenwerkingsverband voor voortgezet onderwijs in Noordoost-Overijssel. Normaal gesproken ben ik als orthopedagoog vooral betrokken bij het wel en wee van individuele leerlingen. Sinds dit schooljaar zijn de vragen vanuit de scholen complexer. Docenten hebben meer zorgen over de leerresultaten en focus van leerlingen. Er is veel onrust en dynamiek in de klassen en het lukt leerlingen moeilijk zich te voegen naar geldende regels en afspraken.

De afgelopen tijd heb ik met veel leerlingen gesproken, van vmbo-basis tot en met vwo. Ik vroeg ze hoe het met ze gaat, hoe zij zijn omgegaan met schoolsluitingen en online-onderwijs. En hoe zij de gevolgen ervaren. Velen vertellen hetzelfde: corona heeft er ingehakt. Aanvankelijk was het leuk. Thuisonderwijs gaf vrijheid en ruimte. Het was relaxed om de lessen te ‘volgen’, soms vanuit je bed, maar ook moeilijk je aandacht erbij te blijven houden. Jongeren werden creatief met de indruk wekken dat ze meededen. Ze misten al snel het fysieke contact met vrienden en klasgenoten en het werd lastiger zich voor school in te blijven zetten.

Hiaten

Toen ze weer op school mochten komen, moesten ze weer wennen, aan elkaar, aan de sociale structuur, aan docenten die eisen stelden. Ze hadden nog niet in de gaten dat er hiaten waren ontstaan in hun kennis en vaardigheden. Niet gek: er werd minder getoetst en vooral gekeken of je je huiswerk had gemaakt. Met overgangsnormen werd anders omgegaan. Ze kregen onbewust de indruk er prima doorheen te zijn gekomen.

Dat is inmiddels anders. Leerlingen ervaren nu dat er hiaten zijn in hun kennis van leerstof die de afgelopen twee jaar is aangeboden, nu ze die nodig blijken te hebben. Dat geeft stress. Niet alleen vragen ze zich af of ze voldoende bagage hebben of nog kunnen verzamelen om dit schooljaar te slagen, ze zien het ook als hún probleem dat zij zelf moeten oplossen.

Ze zeggen: ‘Docenten gaan door in het reguliere tempo en houden te weinig rekening met onze behoefte aan extra uitleg’. Of: ‘Ze zeggen dat ze zien dat we een achterstand hebben, maar doen er niets mee’. En: ‘Docenten worden zo snel boos op ons.’ De meeste leerlingen moeten er niet aan denken opnieuw afstandsonderwijs te krijgen. Er zijn leerlingen die hard hun best doen zich er doorheen te slaan. Bij anderen leiden slechte cijfers en commentaar op hun studiehouding tot demotivatie, moedeloosheid en faalangst. Hun zelfvertrouwen, eigenwaarde en levenslust staan onder druk.

Woord en gebaar

Jammer dat we leerlingen (onbedoeld) het gevoel geven dat zelf verantwoordelijk te zijn voor hun situatie en zelf moeten oplossen. Dat leerlingen zelf zeggen dat ze een achterstand hebben, vind ik vreselijk, en ook dat ik dat woord te vaak uit de mond van de minister van Onderwijs heb gehoord. Terwijl hun leervertraging in eerste instantie het gevolg is van beslissingen en maatregelen die door volwassenen zijn genomen. Laten wij daarom als volwassenen dit in woord en gebaar tot ons probleem maken.

Ondertussen voelen ook docenten druk. Zij zien hiaten in kennis en vaardigheden bij hun leerlingen en zijn onzeker of en zo ja hoe ze in de gegeven tijd en met de voorhanden middelen hun leerlingen voldoende kunnen bijspijkeren. Ook zij raken gefrustreerd.

Een belangrijke reden dat er zo veel druk wordt ervaren, is mijn inziens de (eenzijdige) visie op de gevolgen van het coronabeleid. Kort samengevat: corona heeft geleid tot leerachterstanden en die moeten worden ingelopen binnen het onderwijssysteem (gebaseerd op onze prestatiecultuur, rendementsdenken en efficiëntie). We geven miljarden euro’s aan de scholen om dit te realiseren. Met ‘bewezen effectieve methoden’ worden dan de achterstanden weggewerkt. Dit moet afgerond zijn binnen twee jaar, en dan kunnen we weer op de oude voet verder.

Ongezonde focus

Waarom houden we vast aan het idee dat er ‘achterstanden’ zijn die ingehaald moeten worden? Waarom zouden we niet een andere weg inslaan? Leerlingen zijn niet alleen op school om te leren, maar ook om te ontdekken wie ze zijn en waar hun talenten liggen. Leren en je ontwikkelen lukt vooral als je goed in je vel zit en je verbonden voelt met je omgeving. De focus op leerachterstanden is ongezond en drukt leerlingen in het nauw. Ons beleid moet veel meer stoelen op wat leerlingen op dit moment nodig hebben. Wij moeten ons de vraag stellen hoe wij als docenten, onderwijsassistenten, ondersteuners, directeuren en beleidsmakers dat gaan doen.

Ik pleit voor het flexibiliseren van het onderwijsleerproces en het onderwijssysteem. We laten los wat belemmert. We accepteren de situatie zoals deze nu is. We bieden ruimte en tijd aan leerlingen (en docenten) en kiezen een benadering die niet langer gericht is op het wegwerken van achterstanden maar meer op: hoever ben je nu en wat heb je nodig (en wat niet)? De mentale schade bij jongeren is groot, zoals is gebleken uit CBS-onderzoek: 47 procent van de jongeren lijdt zwaar onder de pandemie. En de zorgelijke signalen stapelen zich op.

Laten we in de school ruimte gaan bieden. Ik denk aan alle praktijklokalen voor sport, muziek, kunsten en ambachten. Maar ook voor yoga, mindfulness en het delen van ervaringen met elkaar. We maken weer verbinding. De manier waarop wij de afgelopen twee jaar zijn omgegaan met de coronapandemie legt de rigiditeit van ons onderwijssysteem en onze nauwe focus op ‘presteren’ genadeloos bloot. Laten we het anders gaan doen.